Η δημοσίευση των σχεδίων του Φραντς Κάφκα αποτελεί εκδοτική και πολιτιστική είδηση παγκοσμίων διαστάσεων, καθώς η περιπέτεια αυτών των έργων μέχρι να βρουν τον δρόμο τους προς το φως υπήρξε Οδύσσεια.
Στο ερώτημα γιατί τα σχέδια του μεγάλου δημιουργού δεν είχαν γίνει γνωστά νωρίτερα, η απάντηση είναι πολυσύνθετη, δεδομένης της εμπλοκής πολλών ανθρώπων που υπήρξαν κληρονόμοι του ή περιέπεσε σε αυτούς η κληρονομιά του- και δίνεται με κάθε λεπτομέρεια στις σελίδες της παρούσας πολυτελούς έκδοσης των εκδόσεων “Οξύ”.
Κοντολογίς, ένα μέρος των σχεδίων του Φραντς Κάφκα είχε γίνει γνωστό από εκδόσεις του φίλου και κληρονόμου του, Max Brod, που ωστόσο η ανεπαρκής φιλολογική του κατάρτιση οδήγησε στις αντιδράσεις μεγάλων πνευμάτων των Γερμανικών γραμμάτων προς αυτές καθώς και από την κριτική έκδοση όλων των κειμένων του Κάφκα που έχουν διασωθεί από τον εκδοτικό οίκο Fischer το 1982 υπό την καθοδήγηση μιας διεθνούς ομάδας φιλολόγων. Το 2006 ο εκδοτικός οίκος της Πράγας Vitalis συγκέντρωσε και δημοσίευσε όσα σχέδια είχαν ήδη γίνει γνωστά σποραδικά.
Ένα μέρος όμως των σχεδίων του μεγάλου δημιουργού έλειπαν από αυτή την έκδοση, και δεν ήταν άλλα από όσα είχε κρατήσει ο Max Brod στην κατοχή του και αργότερα είχε κληροδοτήσει στην γραμματέα του, Ester Hoffe, κι εκείνη με τη σειρά της στις κόρες της.
Ο Brod ισχυριζόταν επί σειρά ετών πως πολλά από τα σχέδια του συγγραφέα της “Δίκης” βρίσκονταν σε σκόρπια τσαλακωμένα χαρτιά και άλλα ήταν ενσωματωμένα σε χειρόγραφα τετράδια, καθιστώντας αδύνατο να τα αποσπάσει από το συγκείμενό τους ενώ και η Hoffe απέκρουσε επίσης τις προσεγγίσεις εκδοτών που οραματίζονταν την έκδοση των σχεδίων του μεγάλου πεζογράφου.
Εν τέλει, το 2021 ο εκδοτικός οίκος Galaxia Gutenberg δημοσίευσε “Τα σχέδια”, μια διεθνή συλλογική έκδοση υπό την ηγεσία του G. H. Beck Verlag, όπου συμπεριλαμβάνονται όλες οι εικονογραφήσεις του Κάφκα, αφού επιλύθηκε η δικαστική διαμάχη ανάμεσα στο ισραηλινό κράτος αφενός και την Hoffe και τις κόρες της αφετέρου και έγινε επιτέλους δυνατή η πρόσβαση στο εν λόγω υλικό.
Το βιβλίο αποτελεί μια επιλογή από τα σχέδια του Κάφκα και καθένα συνοδεύεται από σύντομα αποσπάσματα από τα διηγήματα, τα ημερολόγια και την αλληλογραφία του. Συμπεριλαμβάνεται εκτενής εισαγωγή από τον Καθηγητή Συγκριτικής Λογοτεχνίας του Πανεπιστημίου της Βαρκελώνης Jordi Llovet.
Ακολουθεί το προλογικό σημείωμα του επιμελητή της έκδοσης Θάνου Καραγιαννόπουλου, όπως συμπεριλαμβάνεται στις αρχικές σελίδες του βιβλίου.
Ο Φραντς Κάφκα είναι ένας από τους σπάνιους συγγραφείς με πλήρη ευχέρεια κίνησης έξω από τα όρια των σημαντικότερων ρευμάτων και κινημάτων της εποχής του – τον εξπρεσιονισμό, τον μοντερνισμό και τον προγενέστερο ρεαλισμό. Κάτι παρόμοιο μπορεί να ειπωθεί και για τα μέχρι πρότινος άγνωστα σχέδια και σκίτσα του από μολύβι και μελάνι, που συχνά διάνθιζαν τα χειρόγραφά του και μόλις πρόσφατα ήρθαν στο φως, μετά από χρόνια δικαστικών περιπετειών που τα κρατούσαν επί δεκαετίες στο συρτάρι. Στην παρούσα έκδοση παρουσιάζεται μια ιδιαίτερα προσεγμένη επιλογή των σχεδίων του Κάφκα, όχι το σύνολο όσων περιλαμβάνονται στην έκδοση του Galaxia Gutenberg ούτε όλα όσα σταχυολόγησε ο Jordi Llovet για την ισπανόφωνη έκδοση, στην οποία βασίστηκε κυρίως και αυτή που κρατάτε στα χέρια σας. Πέρα από την ευχαρίστηση που μας δίνει η ενασχόληση με το έργο του Κάφκα, απώτερο ζητούμενό μας ήταν η ανίχνευση μιας επιπλέον διάστασης στην προσωπικότητα και τον τρόπο έκφρασής του και τα «πληρέστερα» από τα ανακτηθέντα σχέδια, λιτά έως μινιμαλιστικά στην πλειοψηφία τους, μοιάζουν να συνδιαλέγονται ευφάνταστα με τη συγγραφική συνείδηση όσο και με την πηγαία διάθεση της στιγμής, απέχοντας πολύ από το να χαρακτηριστούν απλώς «μουτζούρες του Φραντς Κάφκα». Ορισμένα μάλιστα κρίναμε πως αξίζει να ιδωθούν μεμονωμένα και σε μεγέθυνση (17×24 εκατοστά), ώστε με τη συνοδεία σύντομων αποσπασμάτων από τα διηγήματα, τα ημερολόγια και την αλληλογραφία του να αποτυπώσουν αυτούσιο το δημιουργικό εκτόπισμα ενός από τους σπουδαιότερους συγγραφείς του 20ού αιώνα – που κάποτε του είχε περάσει απ’ το μυαλό και η ιδέα να γίνει ζωγράφος.
Θάνος Καραγιαννόπουλος
Franz Kafka: Τα σχέδια