Με τη ματιά του μεταφραστή 7 Φεβρουαρίου, 2020 – Κατηγορία: Books – Ετικέτες: ,

Για τον Άνθρωπο που κοιτάζει του Αλμπέρτο Μοράβια

της μεταφράστριας Μαρίας Οικονομίδου

Ο μυθιστοριογράφος σε βάζει να κοιτάς από την κλειδαρότρυπα όλα όσα δεν μπορείς να δεις διαφορετικά, έλεγε ο Αλμπέρτο Μοράβια. Αυτή ακριβώς είναι και η κατάσταση στην οποία εμπλέκεται, χωρίς καμία δική του ευθύνη ή πρόθεση, ο αναγνώστης, όταν ξαφνικά συνειδητοποιεί ότι κοιτά «τον άνθρωπο που κοιτάζει», τον κεντρικό ήρωα ενός από τα πιο σημαντικά μυθιστορήματα του Ιταλού λογοτέχνη. Ο μεταφραστής δεν μπορεί να αποτελεί εξαίρεση, εφόσον τους κανόνες εμπλοκής τούς αποφασίζει συνήθως ο συγγραφέας. Και όταν πρόκειται για τον Μοράβια, τα πράγματα γίνονται πραγματικά πολύ σοβαρά…

Ο άνθρωπος που κοιτάζει θα δει το φως της δημοσιότητας το 1985, πέντε μόλις χρόνια πριν πεθάνει ο Μοράβια. Από αυτή την άποψη, συνοψίζει σχεδόν ολόκληρη τη θεματική με την οποία καταπιάστηκε στο προηγούμενο έργο του. Πρόκειται για μια καταγραφή της μεσοαστικής καθημερινότητας, η οποία, απομακρυσμένη από οποιοδήποτε επικό στοιχείο ή ηθική προσταγή, δραματοποιεί τις ζωές των ίδιων των πρωταγωνιστών της. Ο «άνθρωπος που κοιτάζει» παρακολουθεί κυριολεκτικά μέσα από την κλειδαρότρυπα τα –όχι και τόσο σπουδαία– γεγονότα της εποχής του, με ιδιαίτερη έμφαση στο ενδεχόμενο ενός πυρηνικού ολέθρου, παρακολουθεί την αινιγματική γυναίκα του, παρακολουθεί τη βαριά παρουσία του πατέρα του, παρακολουθεί τελικά τον ίδιο του τον εαυτό να κοιτάζει μέσα από τις σκιές ενός ψυχογραφικού και συνάμα ηδονιστικού παιχνιδιού, όπως αυτό που μόνο ο Μοράβια γνωρίζει τόσο αριστοτεχνικά να στήνει.

Αυτό το γεγονός έχει από μόνο του και μια παράπλευρη –και εν προκειμένω ευεργετική– συνέπεια για τον ίδιο τον μεταφραστή, που εκ των πραγμάτων βιώνει μια πληθώρα συναισθημάτων όταν βρίσκεται αντιμέτωπος με ένα τόσο βαρύ όνομα: η ακρίβεια με την οποία ο Μοράβια χρησιμοποιεί τα εργαλεία του προκειμένου να κινηθεί ανάμεσα στα πιο δυσδιάκριτα επίπεδα της ψυχοσεξουαλικότητας, το αποστασιοποιημένο και περιπαικτικό ύφος με το οποίο προσεγγίζει ζητήματα που συνήθως παρουσιάζονται σαν κλισέ δράματα της σύγχρονης αστικής ηθογραφίας, υπό μία έννοια απαλλάσσουν τον μεταφραστή από άλλες έγνοιες πέραν της ακριβούς μεταγραφής της σημασίας των λέξεων.

Έτσι, η ίδια η διαδικασία της μετάφρασης γίνεται μ’ έναν τρόπο μέρος στο μοίρασμα των ρόλων που στήνει ο Μοράβια εκατέρωθεν της κλειδαρότρυπας. Και σε ό,τι με αφορά, ήταν ένας ρόλος που απόλαυσα πλήρως.